nبهاءالدين محمدعاملي، معروف به «شيخ بهايي» در سال 953هـ.ق در بعلبك لبنان (جبل عامل شام) به دنيا آمد. از كودكي عطش فراوان در دانش اندوزي داشت به طوري كه اين ميل سرشار او را به سرزمين دانش و فرهنگ يعني ايران زمين كشاند و در سن 7سالگي همراه پدرش به ايران آمد. بهايي در ايران به معروفترين چهره از حلقه دانشمندان دوران صفويه تبديل شد.
”
————————————-
nشيخ در روزهاي نخست كوچ به ايران به قزوين رفت و چون اين شهر را يك مركز فرهنگي و محل گردآمدن دانشمندان شيعه ديد در آنجا اقامت گزيد و از كلاس درس دانشمندان بنام آن شهر و همچنين نزد پدرش به كسب دانش پرداخت. يكي از ويژگي هاي برجسته شخصيت و اخلاق بهايي اين بود كه از تظاهر كردن به چيزي و يا فخرفروشي و كبر و غرور كاذب نفرت داشت. همين ويژگي اخلاقي به علاوه نبوغ علمي و هنرذاتي، مهمترين عامل شهرت و محبوبيت شيخ بهايي شده و نام او را در زمره دانشمندان بزرگ ايران دوره صفوي در پوشش يك دانشمند بزرگ و عاري از هرگونه غل و غش و شهرت كاذب به ثبت رسانده است. اين پيشينه شفاف و پاك موجب شده تقريباً تمامي پژوهشگران و انديشمندان شرق شناسان مشهور شيخ را از نوادر روزگار و از دانشمندان بزرگ ايران در سده دهم و يازدهم هجري بدانند.
n¤ هنر و نوآوري
nتربيت شاگردان بزرگ همانند صدرالمتاالهين شيرازي (ملاصدرا) كه خود در قله فلسفه و حكمت الهي شرق ايستاده ملاحسن حنيفي كاشاني و چند چهره برجسته ديگر هنر شيخ بهايي بود اما آن چيزي كه شيخ را شهرت عالمگير داده اختراع بزرگ و منحصر به فرد او در اصفهان است. اختراع حمامي كه حرارت و گرماي خزانه بزرگ آن تنها با يك شمع تأمين مي شد. اين دانشمند نابغه با اين اختراع تا به امروز موجب حيرت و شگفتي همگان شده بود و راز سر به مهر اين ابتكار تاريخي همچنان بر مردم پنهان بوده تا اينكه هم اكنون با پژوهشهاي پي درپي پس از گذشت 300سال از تاريخ ساخت حمام راز گرم نگه داشتن اين حمام با يك شمع فاش شد. شاگردان شيخ همانند خودش هر كدام در فلسفه، حكمت الهي فقه و اصول، رياضي و نجوم سرآمد دوران بودند مثل ستاره اي در آسمان دانش ايران و اسلام درخشيده اند و مايه مباهات ايرانيان و مسلمانان جهان هستند.
nبهايي افزون بر 80اثر و مقاله علمي در دانش هاي گوناگون دارد و اين خود دليلي بارز بر مقام علمي اوست. از جمله مهمترين آثار او: جامع عباسي و كتاب معروف «كشكول» كه مجموعه اي از طنز ادبي پندآموز است. كشكول شيخ حكايت از توانايي فوق العاده و احاطه وي بر ادبيات ايران و مسائل اجتماعي و اخلاقي زمان خودش است. به علاوه مطالب و پندهاي كشكول براي همه زمانها آموزنده و راهگشا است. آثار ديگر شيخ عبارتند از: «بحرالحساب»، «مفتاح الفلاح ولاربعين»، «شرع القلاف»، «اسرالبلاغه و الوجيزه»
n¤نبوغ ادبي
nشيخ بهايي علاوه بر آثار علمي، طبع شعري بسيار بالايي داشت. «غزلها» «رباعيات» و مثنوي هاي معروف «نان و حلوا» و «شير و شكر» در زمره سروده هاي برجسته ادبي اوست با اين وصف شهرت عمده او در شعر به واسطه سرودن «مخمس» (پنج تايي) است، كه به عنوان سروده هاي معروف او زبانزد اهل ادب و دوستداران شعر عرفان ايران است.
n¤نمونه شعر
nتا كي به تمناي وصال تو يگانه
nاشكم شود از هرمژه چون سيل روانه
nخواهد به سرآيد شب هجران تو يا نه
nاي تيرغمت را دل عشاق نشانه
nجمعي به تو مشغول و تو غايب زميانه
nبلبل به چمن زان گل رخسا، نشان ديد
nپروانه در آتش شد و اسرار عيان ديد
nعارف صفت روي تو در پير و جوان ديد
nيعني همه جا عكس رخ يار توان ديد
nديوانه منم من كه روم خانه به خانه
n¤درگذشت
nعمر مفيد علمي شيخ در اصفهان و در دوران شاه عباس يكم صفوي (996-1035هـ.ق) سپري شد. در سال 1010 هـ.ق كه شاه عباس فاصله اصفهان تا مشهد را پياده پيموده همراه او بود، به همين علت پس از عمري كوشش در راه دانش آموختن و پرورش شاگردان وقتي كه در سال 1031 هـ.ق در سن 87 سالگي چهره در نقاب خاك كشيد، مريدان شيخ او را با شكوه و عزت تمام آن گونه كه شايسته نام و مقام علمي و عرفاني و ادبي او بود، پيكرش را به مشهد انتقال دادند و در صحن مطهر رضوي در جوار امام هشتم شيعيان به خاك سپردند. محبوبيت شيخ نزد حكومت وقت و مردم موجب شد يكي از رواقهاي مهم رضوي را با نام «بست شيخ بهايي» بنامند.
‘