nدايره باطلي در حال چرخش است
n
nنويسنده: مريم غفاري برزگر
n
n
| n |
| n |
n
n
n يك اثر فكري هر آن چيزي است كه دستاورد فكر و انديشه انسان است. به اين ترتيب، همه اختراع ها در زمينه فني و صنعتي، همه نوآوري ها در زمينه هنر و ادبيات و همه انديشه هاي نو در زمينه علوم انساني، يك اثر فكري است كه حاصل آن، پيشرفت و توسعه يك كشور است. خريد، فروش، واگذاري و اجاره در مواردي كه توليد فكري در شكل اختراع وجود دارد،
”
————————————-
nبا توافق ميان صاحب اثر و خريدار امكان پذير است. اما در مواقعي كه اثر فكري به شكل يك ايده نو در زمينه هايي غيرصنعتي (علوم انساني، هنر، ادبيات و نظاير آن) آفريده و انتشار داده مي شود، امكان در اختيار گرفتن مالكيت آن و جلوگيري از بهره كشي از آن اثر توسط اشخاص ديگر، براي فرد نوانديش چندان مقدور نيست. در واقع مباحث فرهنگي و اخلاقي موجود در جامعه در رعايت حقوق معنوي آثار فكري نقش مهمي دارند.
n اهميت حفظ و تامين حقوق فكري يا همان مالكيت آثار فكري چندان زياد است كه براي ارج نهادن به نوآوري ها و جلوگيري از سرقت و كپي برداري از آثار مخترعان و نوانديشان، سازماني بين المللي در سال 1970 با نام سازمان جهاني مالكيت فكري (WIPO) با هدف حمايت از نبوغ و نوآوري هاي مالكان آثار تاسيس شد. وايپو با حمايت حقوقي از آثار نو، انديشمندان، مخترعان و مبتكران را به سوي طرح ايده هاي جديد هدايت كرده و انگيزه و زمينه رشد جوامع بشري را فراهم مي كند.
n متاسفانه شايد بتوان دانشگاه ها، برخي اساتيد و دانشجويان را از عوامل شيوع نقض مالكيت آثار فكري در ايران دانست. در جايي كه حقوق معنوي آثار فكري ساير نويسندگان و نوانديشان بدون ذكر نام آنها زير پا گذاشته مي شود، كپي برداري به امري متعارف تبديل شده و كسي به عنوان عملي غيراخلاقي به آن نمي نگرد. در واقع دانشگاه به مركزي براي آموزش رعايت نكردن حقوق معنوي آثار فكري تبديل مي شود. دانشجويان مي آموزند بدون توجه به زحمات نويسندگان قبلي، از آثار آنها استفاده كرده و هيچ نامي از آنان نبرند. گاهي دانشجو، خود مورد كلاهبرداري علمي قرار مي گيرد. برخي اساتيد با تحميل فعاليت هاي آموزشي به دانشجويان (ترجمه، پژوهش، تاليف) و استفاده از دستاورد آنان به نام خود، پايه گذار اصلي عدم رعايت حقوق براي آفرينندگان آثار فكري هستند. آنچه در آشفته بازار علمي ايران (كه خود با مسائل زيادي از جمله «مدرك گرايي» روبه رو است) رخ داده در اين مطلب نمي گنجد، ولي اصل اين است كه دانشگاه به عنوان مركزي براي پرورش نيروي انساني كاردان و كارآمد نقش مهمي در ساخت آينده هر كشور ايفا مي كند اما عدم احترام به حقوق آفريننده يك اثر فكري در مراكز عالي آموزشي چه پيامدي به جز ايجاد مانع در مسير توسعه و پيشرفت خواهد داشت؟ آيا كسي كه مورد كلاهبرداري علمي قرار گرفته، انگيزه يي براي نوآوري هاي بيشتر دارد؟ آيا نبود مالكيت آثار فكري در كشور ما دليلي براي فرار مغزها نيست؟ فرار جوانان و نوانديشان ايراني به سرزميني كه اگر قدردان زحمات آنها نيستند. دست كم انديشه و ايده شان را به سرقت نبرند.
n گويي دايره باطلي در حال چرخش است: آفرينش يك اثر فكري، عدم رعايت حقوق آفريننده اثر، بي انگيزگي و سرخوردگي آنها، مهاجرت به سرزميني ديگر، ايجاد مانع در مسير توسعه و وضعيتي كه امروز در آن به سر مي بريم! در واقع ردپاي نقض مالكيت آثار فكري در همه بخش ها و خرده نظام هاي جامعه قابل مشاهده است. نبود حمايت از آثار فكري پيامدهاي منفي اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي و گاه سياسي به همراه دارد كه در ادامه به برخي از آنها اشاره مي شود:
n
n 1- ايجاد بي انگيزگي و سرخوردگي براي نوانديشان، مخترعان و مبتكران در طرح ايده هاي نو.
n
n 2- مهاجرت نيروي مبتكر و نوانديش به سرزمين هاي پيشرفته و هموار كردن مسير براي فرار مغزها.
n
n 3- نزول سطح كيفي دانشگاه هاي كشور.
n
n 4- عقب ماندگي علمي كه پيامد آن عقب ماندگي اجتماعي و فرهنگي است.
n
n 5- ايجاد اختلال و مانع در راه توسعه پايدار.
n
n نمودهاي اقتصادي نبود مالكيت آثار فكري نيز در كاهش سطح كيفي توليدات (به دليل امكان كپي برداري و توليد با هزينه كمتر) و همچنين وابستگي به واردات تكنولوژي از كشورهاي پيشرفته و ناتواني در ساخت و توليد تكنولوژي و جذب سرمايه گذاران خارجي رخ مي نمايد. اين پيامدهاي منفي اجتماعي، فرهنگي و اقتصادي به خرده نظام سياست نيز رسوخ كرده و ضعف قدرت سياسي در روابط بين الملل و عقب ماندگي سياسي را به همراه خواهد داشت. همچنين محترم نشمردن حقوق (مادي و معنوي) نوانديشان در كنار حاشيه نشين كردن آنان، مانعي براي رشد و گسترش اثر فكري شان ايجاد مي كند. بي شك حمايت از آثار نو در همه زمينه هاي علمي، صنعتي، هنري و نظاير آن نتايجي كاملامخالف با آنچه وصف شد، براي هر جامعه يي به همراه خواهد داشت.
n
n *كارشناس ارشد پژوهش اجتماعي
n
n
n
n روزنامه اعتماد، شماره 2406 به تاريخ 8/3/91، صفحه 8 (دانشگاه)
‘